Meer dan alleen een boot aan boord

De bijboot is een bekend onderdeel van de veiligheidsuitrusting van veel binnenvaartschepen. Toch is alleen het aanwezig zijn van een boot niet voldoende.

ES-TRIN 2025/1 bepaalt voor verschillende categorieën vaartuigen dat een bijboot aanwezig moet zijn die voldoet aan EN 1914:2016. In Nederland wordt deze Europese norm gepubliceerd als NEN-EN 1914:2016.

Daarmee krijgen we te maken met twee documenten die bij elkaar horen. ES-TRIN bepaalt wanneer een bijboot verplicht is en stelt daarnaast enkele praktische eisen. NEN-EN 1914:2016 bevat de technische eisen waaraan de boot zelf moet voldoen.

Daarbij gaat het onder andere om afmetingen, vrijboord, stabiliteit, drijfvermogen, toegestane belasting, uitrusting, gebruiksmogelijkheden, beproeving en markering.

Een klein maar belangrijk onderdeel daarvan is de retroreflecterende markering. Juist dit wordt in de praktijk gemakkelijk over het hoofd gezien.

ES-TRIN en NEN-EN 1914: hoe zit dat?

Wie alleen artikel 13.07 van ES-TRIN leest, vindt daar niet alle technische eisen aan een bijboot terug.

Dat komt doordat ES-TRIN hiervoor verwijst naar de Europese norm EN 1914:2016.

In Nederland kom je dezelfde norm tegen onder de naam:

NEN-EN 1914:2016 – Schepen voor de binnenvaart – Werkboten, bijboten en reddingsboten.

De verschillende afkortingen kunnen verwarrend zijn, maar het principe is eenvoudig:

• EN geeft aan dat het om een Europese norm gaat;
• NEN is de Nederlandse normalisatieorganisatie;
• NEN-EN 1914:2016 is de Nederlandse publicatie van de Europese norm EN 1914:2016.

Het gaat dus niet om een extra Nederlandse set eisen boven op ES-TRIN. Het is de Nederlandse publicatie van de Europese norm waarnaar ES-TRIN zelf verwijst.

Dit verklaart waarom bepaalde concrete technische eisen niet rechtstreeks in artikel 13.07 staan. Voor het volledige technische plaatje moet ook EN 1914:2016 worden geraadpleegd.

Bekijk NEN-EN 1914:2016 bij NEN

Aan welke eisen moet de bijboot voldoen?

NEN-EN 1914 kijkt naar de boot als geheel. De boot moet voldoende sterk en stabiel zijn, voldoende vrijboord en drijfvermogen hebben en geschikt zijn voor het aantal personen en de belasting waarvoor hij is ontworpen.

Ook het praktische gebruik speelt een rol. Een boot die bedoeld is om geroeid te worden, moet daarvoor geschikt zijn. Wanneer een motor wordt toegepast, gelden aanvullende eisen en moet rekening worden gehouden met de voor de betreffende boot toegestane motorisering.

Verder behandelt de norm onder andere antislipoppervlakken, waterafvoer, drijflichamen, sleep- en meerpunten, materialen en de uitrusting van de boot.

De toegestane waarden horen bij de betreffende boot. Een zwaardere motor plaatsen, de boot aanpassen of meer personen meenemen dan waarvoor deze is ontworpen, kan gevolgen hebben voor stabiliteit, vrijboord en veiligheid.

Gecertificeerd betekent niet: niets meer controleren

Een nieuwe bijboot kan als gecertificeerde boot door de fabrikant worden geleverd. Daarmee is aangetoond dat het betreffende type boot volgens de daarvoor geldende technische eisen is beoordeeld.

In de praktijk worden gecertificeerde bijboten ook geleverd zonder dat de retroreflecterende stroken al op de romp zijn aangebracht.

Dat is een belangrijk aandachtspunt. Het certificaat van de boot en de uiteindelijke uitvoering waarin de boot aan boord wordt gebruikt, zijn niet automatisch hetzelfde.

Bij ingebruikname moet daarom worden gecontroleerd of de boot compleet is uitgevoerd en of de voor het gebruik aan boord noodzakelijke uitrusting en markeringen daadwerkelijk aanwezig zijn.

Juist de reflecterende markering is gemakkelijk over het hoofd te zien. Een nieuwe boot kan er volledig afgewerkt uitzien, terwijl de retroreflecterende stroken nog moeten worden aangebracht.

Controleer dus niet alleen het certificaat, maar ook de boot zelf.

Moet er ook reflectie aan de onderzijde?

Soms wordt genoemd dat ook aan de onderzijde van een bijboot retroreflecterend materiaal moet worden aangebracht.

De gedachte daarachter is logisch. Wanneer een bijboot omslaat en met de bodem naar boven in het water ligt, zijn de reflecterende stroken aan de zijkanten mogelijk minder goed zichtbaar. Reflecterend materiaal op de onderzijde kan er dan voor zorgen dat de omgeslagen boot bij het aanstralen met een zoeklicht beter wordt gezien.

Reflecterend materiaal aan de onderzijde kan vanuit praktisch veiligheidsoogpunt een nuttige aanvulling zijn. We presenteren dit echter nadrukkelijk niet als een verplichting uit ES-TRIN of NEN-EN 1914:2016 zolang daarvoor geen concrete bepaling kan worden aangewezen.

Mocht voor een specifieke bijboot, toepassing of certificering een aanvullende eis gelden, dan zijn de documentatie van de fabrikant en de beoordeling door de bevoegde keuringsinstantie bepalend.

Welk reflecterend materiaal gebruik je?

Er zijn veel soorten reflecterende folie, stickers en tape verkrijgbaar. Niet ieder reflecterend product is echter ontwikkeld voor permanent gebruik op een bijboot.

Het materiaal krijgt daar te maken met water, regen, zonlicht, vuil, temperatuurswisselingen en langdurige buitenblootstelling.

Voor een veiligheidsmiddel als een bijboot ligt het daarom voor de hand om hoogwaardig retroreflecterend materiaal te gebruiken dat specifiek voor maritieme toepassingen is ontwikkeld.

Daarbij is vooral van belang dat het materiaal zijn reflecterende eigenschappen onder zware omstandigheden behoudt en ook in natte toestand goed zichtbaar blijft.

Dat is iets anders dan zomaar een rol reflecterende tape gebruiken die oorspronkelijk is bedoeld voor bijvoorbeeld voertuigen, magazijnmarkering of verkeersobjecten.

Praktische controle aan boord

Een periodieke controle van de bijboot hoeft niet ingewikkeld te zijn. Kijk niet alleen of de boot aanwezig is, maar beoordeel hem als compleet veiligheidsmiddel.

• Is de bijboot geschikt en gecertificeerd voor de toepassing aan boord?
• Zijn identificatie en gegevens van de boot aanwezig en leesbaar?
• Is de romp in goede staat?
• Is de voorgeschreven uitrusting compleet en bereikbaar?
• Zijn roeiriemen en overige losse onderdelen aanwezig?
• Klopt een eventueel toegepaste motor met de gegevens van de boot?
• Kan één persoon de boot binnen vijf minuten veilig te water laten?
• Zijn bevestigingen en de tewaterlaatinrichting in goede staat?
• Is aan beide zijden retroreflecterende markering aanwezig?
• Is het reflecterende materiaal schoon, onbeschadigd en goed bevestigd?
• Reflecteert het materiaal nog duidelijk wanneer het in het donker wordt aangestraald?

Vooral bij een nieuw geleverde bijboot is het verstandig de reflecterende markering expliciet mee te nemen in deze controle.

Nieuw en gecertificeerd betekent niet automatisch dat iedere voorziening voor de uiteindelijke toepassing aan boord al is aangebracht.