Naar de inhoud
VertalenKies je taal
Terug

Wat is vaardiepte?

6 min lezen · ◉ 26 keer gelezen

WETEN · kennis en uitleg Bronnen in artikel
Wat is vaardiepte?
Kort antwoord

Vaardiepte, vaargeul en de verschillen met waterdiepte, diepgang en aflaaddiepte.

Vaardiepte is de diepte die voor de scheepvaart beschikbaar is op een bepaald vaartraject.

Dat is iets anders dan de totale waterdiepte van een rivier. Voor een schipper is vooral van belang hoeveel diepte er in de vaargeul beschikbaar is en of dat voldoende is voor de diepgang van het schip, inclusief een passende veiligheidsmarge.

Wat is vaardiepte?

De vaardiepte is de diepte die voor de scheepvaart beschikbaar is in een vaarweg of vaargeul.

Het gaat dus niet automatisch om de grootste of gemiddelde waterdiepte van de rivier, maar om de diepte waarmee de scheepvaart op het betreffende traject rekening kan houden.

Op een natuurlijke rivier kan de bodem sterk verschillen. Op sommige plaatsen is het veel dieper dan op andere plaatsen.

Onthoud Voor de scheepvaart is niet de diepste plek belangrijk, maar het minst diepe maatgevende gedeelte van de vaarroute.

Vaardiepte en vaargeul

Op veel vaarwegen wordt voor de scheepvaart een vaargeul aangehouden.

Dat is het deel van de vaarweg waarbinnen de vaarwegbeheerder bepaalde afmetingen probeert te waarborgen of te onderhouden.

De beschikbare vaardiepte wordt daarom vaak gekoppeld aan de vaargeul.

Buiten de vaargeul kan het water minder diep zijn en kunnen andere risico’s aanwezig zijn, zoals ondieptes, kribben, platen of veranderende bodemligging.

Praktijk:

Dat er naast de vaargeul veel water zichtbaar is, betekent niet automatisch dat daar dezelfde diepte beschikbaar is als in de vaargeul.

Wat is het verschil tussen waterdiepte en vaardiepte?

Waterdiepte en vaardiepte worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde.

Begrip Betekenis
Waterdiepte De verticale afstand tussen het wateroppervlak en de bodem op een bepaalde plaats.
Vaardiepte De diepte die voor de scheepvaart op een bepaald vaartraject of binnen de vaargeul beschikbaar of als norm aangehouden wordt.
Diepgang Hoe diep het schip zelf in het water ligt.
Ruimte onder de kiel Het verschil tussen de beschikbare diepte en de actuele diepgang van het schip.

Op één specifieke plek kan de werkelijke waterdiepte dus groter zijn dan de vaardiepte waarmee je voor het gehele traject rekent.

Hoe werkt vaardiepte op de Rijn?

Op de Duitse Rijn publiceert de Wasserstraßen- und Schifffahrtsverwaltung vaste referentiediepten voor de vaargeul bij GLW.

Volgens ELWIS gelden onder andere:

Rijntraject Vaargeuldiepte bij GLW
Lauterburg – Budenheim/Niederwalluf 2,10 m
Budenheim/Niederwalluf – St. Goar 1,90 m
Duisburg – Koblenz 2,50 m
Duits-Nederlandse grens – Duisburg 2,80 m

Vooral het traject tussen ongeveer Mainz en St. Goar is voor de Rijnvaart belangrijk, omdat daar de referentiediepte lager is dan op veel andere delen van de Rijn.

Dit is één van de redenen waarom de pegel Kaub bij laagwater zoveel aandacht krijgt.

Let op Een referentiediepte bij GLW betekent niet dat de actuele vaardiepte altijd exact gelijk is aan dat getal. De actuele waterstand en tijdelijke beperkingen kunnen de situatie veranderen.

Wat is de relatie tussen vaardiepte en GLW?

Op de Duitse Rijn worden de officiële vaargeuldiepten gekoppeld aan de GLW – Gleichwertiger Wasserstand.

GLW is een vaste lage referentiewaterstand bij een pegel.

Wanneer de actuele waterstand hoger of lager is dan de GLW, kan dit verschil worden gebruikt om de actuele situatie ten opzichte van de referentiediepte te beoordelen.

Voorbeeld Kaub

GLW Kaub: 77 cm
Vaargeuldiepte bij GLW op het betreffende traject: 1,90 m
Actuele waterstand Kaub: 40 cm

Verschil met GLW:
40 – 77 = -37 cm

Rekenkundige benadering:
190 – 37 = ongeveer 153 cm

Dit is een praktische benadering van de diepte ten opzichte van de referentiesituatie.

Geen garantie De daadwerkelijke beschikbare diepte kan lokaal afwijken door bodemveranderingen, tijdelijke beperkingen, werkzaamheden of ondieptes.

Waarom kan de actuele vaardiepte afwijken?

Een rivierbodem verandert voortdurend.

Onder andere de volgende factoren kunnen invloed hebben:

  • erosie en sedimentatie;
  • verplaatsing van zand en grind;
  • baggerwerkzaamheden;
  • hoogwater;
  • lage afvoer;
  • lokale ondieptes;
  • werkzaamheden aan de vaarweg;
  • en tijdelijke beperkingen die via vaarwegberichten worden gepubliceerd.

Daarom publiceert ELWIS ook actuele berichten wanneer de beschikbare diepte op een bepaald riviergedeelte beperkt is.

Praktijk:

De theoretische vaardiepte is een belangrijk vertrekpunt, maar de actuele vaarweginformatie bepaalt of er op dat moment aanvullende beperkingen gelden.

Vaardiepte en diepgang

De vaardiepte moet altijd worden vergeleken met de diepgang van het schip.

Een schip met een diepgang van 2,50 m kan vanzelfsprekend niet veilig varen op een traject waar slechts 2,30 m beschikbaar is.

Maar ook wanneer de beschikbare diepte nét groter is dan de diepgang, betekent dit niet automatisch dat de situatie veilig is.

Er moet ook rekening worden gehouden met voldoende ruimte onder de kiel.

Voorbeeld Waarde
Beschikbare vaardiepte 3,00 m
Diepgang schip 2,70 m
Rekenkundig verschil 0,30 m

Die 30 cm is in dit eenvoudige voorbeeld de statische ruimte tussen kiel en bodem.

In de praktijk spelen echter ook andere factoren een rol, zoals squat, beweging van het schip, golven en bodemoneffenheden.

Hoe werkt vaardiepte in Nederland?

Rijkswaterstaat hanteert voor Nederlandse hoofdvaarwegen vaardieptenormen.

Voor verschillende Rijntakken gelden verschillende normen.

In de door Rijkswaterstaat gepubliceerde normen wordt bijvoorbeeld voor de Bovenrijn en Waal een vaardiepte van 2,80 m bij de overeengekomen lage rivierstand genoemd. Voor de IJssel geldt op delen van de rivier een andere norm.

Daarnaast is voor de beroepsvaart de Minst Gepeilde Diepte (MGD) belangrijk.

De MGD geeft de laagste gemeten waterdiepte op het betreffende vaarwegvak weer.

Vaardieptenorm en MGD zijn niet hetzelfde. De vaardieptenorm beschrijft de gewenste of afgesproken toestand van de vaarweg. De MGD geeft informatie over de actuele gemeten situatie.

Waarom is MGD zo belangrijk bij laagwater?

Rijkswaterstaat meet de minst gepeilde diepte op verschillende plaatsen in de rivier.

Bij laagwater gebruiken schippers deze gegevens om te bepalen welke diepgang op een traject mogelijk is en hoeveel lading kan worden meegenomen.

Daarom kan de actuele MGD voor een Nederlandse rivier in de praktijk belangrijker zijn dan alleen de plaatselijke waterstand.

Wat betekent vaardiepte in de praktijk aan boord?

Voor een schipper of kapitein is de vaardiepte één van de belangrijkste gegevens bij het bepalen van de inzetmogelijkheden van het schip.

Je kijkt onder andere naar:

  • de actuele waterstanden;
  • de vaardiepte of vaargeuldiepte;
  • MGD waar van toepassing;
  • de maatgevende pegel;
  • de actuele en verwachte diepgang;
  • de gewenste veiligheidsmarge;
  • vaarwegberichten;
  • en het ondiepste gedeelte van de gehele route.
In de stuurhut:

Niet de gemiddelde diepte van de rivier bepaalt je maximale diepgang.

Het maatgevende ondiepste gedeelte van je route is uiteindelijk beslissend.

Vaardiepte is niet hetzelfde als aflaaddiepte

Ook dit onderscheid is belangrijk.

De vaardiepte hoort bij de vaarweg.

De aflaaddiepte hoort bij het schip.

De beschikbare vaardiepte vormt één van de gegevens waarmee de kapitein bepaalt hoe diep het schip voor de betreffende reis verantwoord kan worden afgeladen.

Kort gezegd Vaardiepte = wat de vaarweg biedt.
Aflaaddiepte = hoe diep je het schip voor de reis laat steken.

Praktisch samengevat

Vaardiepte in gewone taal:

De vaardiepte is de diepte waarmee de scheepvaart op een bepaald vaartraject rekening kan houden.

Het is niet automatisch hetzelfde als de waterdiepte op iedere afzonderlijke plek.

Voor een veilige reis vergelijk je de vaardiepte met de diepgang van het schip, de actuele vaarweginformatie en een passende veiligheidsmarge.

Verder lezen

Dit artikel maakt deel uit van onze serie over waterstanden, vaardiepte en aflaaddiepte.

Bekijk ook onze vuistregels voor aflaaddiepte .

Bronnen en verdere informatie

ELWIS / WSV – vaargeuldiepten op de Rijn bij GLW
ELWIS – vaargeulsituatie op de Rijn
Rijkswaterstaat – lage waterstanden en scheepvaart

Actuele waterstanden op de Rijn

Bekijk actuele Rijnwaterstanden, ontwikkelingen en prognoses op Rijnpegel.

Naar Rijnpegel.nl →

Samen kennis doorgeven

Ervaring mag niet verloren gaan.

Dagelijks stellen schippers vragen in onze WhatsApp-groepen. Binnenvaart Kennis maakt de antwoorden van ervaren vakmensen vindbaar voor de volgende generatie.

Mis je iets op Binnenvaart Kennis? Mis je uitleg, een onderwerp of klopt er iets niet? Laat het weten. Vragen uit de vaart helpen ons de kennisbank beter te maken.