Vaardiepte, vaargeul en de verschillen met waterdiepte, diepgang en aflaaddiepte.

Dat is iets anders dan de totale waterdiepte van een rivier. Voor een schipper is vooral van belang hoeveel diepte er in de vaargeul beschikbaar is en of dat voldoende is voor de diepgang van het schip, inclusief een passende veiligheidsmarge.
Wat is vaardiepte?
De vaardiepte is de diepte die voor de scheepvaart beschikbaar is in een vaarweg of vaargeul.
Het gaat dus niet automatisch om de grootste of gemiddelde waterdiepte van de rivier, maar om de diepte waarmee de scheepvaart op het betreffende traject rekening kan houden.
Op een natuurlijke rivier kan de bodem sterk verschillen. Op sommige plaatsen is het veel dieper dan op andere plaatsen.
Vaardiepte en vaargeul
Op veel vaarwegen wordt voor de scheepvaart een vaargeul aangehouden.
Dat is het deel van de vaarweg waarbinnen de vaarwegbeheerder bepaalde afmetingen probeert te waarborgen of te onderhouden.
De beschikbare vaardiepte wordt daarom vaak gekoppeld aan de vaargeul.
Buiten de vaargeul kan het water minder diep zijn en kunnen andere risico’s aanwezig zijn, zoals ondieptes, kribben, platen of veranderende bodemligging.
Dat er naast de vaargeul veel water zichtbaar is, betekent niet automatisch dat daar dezelfde diepte beschikbaar is als in de vaargeul.
Wat is het verschil tussen waterdiepte en vaardiepte?
Waterdiepte en vaardiepte worden vaak door elkaar gebruikt, maar betekenen niet precies hetzelfde.
| Begrip | Betekenis |
|---|---|
| Waterdiepte | De verticale afstand tussen het wateroppervlak en de bodem op een bepaalde plaats. |
| Vaardiepte | De diepte die voor de scheepvaart op een bepaald vaartraject of binnen de vaargeul beschikbaar of als norm aangehouden wordt. |
| Diepgang | Hoe diep het schip zelf in het water ligt. |
| Ruimte onder de kiel | Het verschil tussen de beschikbare diepte en de actuele diepgang van het schip. |
Op één specifieke plek kan de werkelijke waterdiepte dus groter zijn dan de vaardiepte waarmee je voor het gehele traject rekent.
Hoe werkt vaardiepte op de Rijn?
Op de Duitse Rijn publiceert de Wasserstraßen- und Schifffahrtsverwaltung vaste referentiediepten voor de vaargeul bij GLW.
Volgens ELWIS gelden onder andere:
| Rijntraject | Vaargeuldiepte bij GLW |
|---|---|
| Lauterburg – Budenheim/Niederwalluf | 2,10 m |
| Budenheim/Niederwalluf – St. Goar | 1,90 m |
| Duisburg – Koblenz | 2,50 m |
| Duits-Nederlandse grens – Duisburg | 2,80 m |
Vooral het traject tussen ongeveer Mainz en St. Goar is voor de Rijnvaart belangrijk, omdat daar de referentiediepte lager is dan op veel andere delen van de Rijn.
Dit is één van de redenen waarom de pegel Kaub bij laagwater zoveel aandacht krijgt.
Wat is de relatie tussen vaardiepte en GLW?
Op de Duitse Rijn worden de officiële vaargeuldiepten gekoppeld aan de GLW – Gleichwertiger Wasserstand.
GLW is een vaste lage referentiewaterstand bij een pegel.
Wanneer de actuele waterstand hoger of lager is dan de GLW, kan dit verschil worden gebruikt om de actuele situatie ten opzichte van de referentiediepte te beoordelen.
GLW Kaub: 77 cm
Vaargeuldiepte bij GLW op het betreffende traject: 1,90 m
Actuele waterstand Kaub: 40 cm
Verschil met GLW:
40 – 77 = -37 cm
Rekenkundige benadering:
190 – 37 = ongeveer 153 cm
Dit is een praktische benadering van de diepte ten opzichte van de referentiesituatie.
Waarom kan de actuele vaardiepte afwijken?
Een rivierbodem verandert voortdurend.
Onder andere de volgende factoren kunnen invloed hebben:
- erosie en sedimentatie;
- verplaatsing van zand en grind;
- baggerwerkzaamheden;
- hoogwater;
- lage afvoer;
- lokale ondieptes;
- werkzaamheden aan de vaarweg;
- en tijdelijke beperkingen die via vaarwegberichten worden gepubliceerd.
Daarom publiceert ELWIS ook actuele berichten wanneer de beschikbare diepte op een bepaald riviergedeelte beperkt is.
De theoretische vaardiepte is een belangrijk vertrekpunt, maar de actuele vaarweginformatie bepaalt of er op dat moment aanvullende beperkingen gelden.
Vaardiepte en diepgang
De vaardiepte moet altijd worden vergeleken met de diepgang van het schip.
Een schip met een diepgang van 2,50 m kan vanzelfsprekend niet veilig varen op een traject waar slechts 2,30 m beschikbaar is.
Maar ook wanneer de beschikbare diepte nét groter is dan de diepgang, betekent dit niet automatisch dat de situatie veilig is.
Er moet ook rekening worden gehouden met voldoende ruimte onder de kiel.
| Voorbeeld | Waarde |
|---|---|
| Beschikbare vaardiepte | 3,00 m |
| Diepgang schip | 2,70 m |
| Rekenkundig verschil | 0,30 m |
Die 30 cm is in dit eenvoudige voorbeeld de statische ruimte tussen kiel en bodem.
In de praktijk spelen echter ook andere factoren een rol, zoals squat, beweging van het schip, golven en bodemoneffenheden.
Hoe werkt vaardiepte in Nederland?
Rijkswaterstaat hanteert voor Nederlandse hoofdvaarwegen vaardieptenormen.
Voor verschillende Rijntakken gelden verschillende normen.
In de door Rijkswaterstaat gepubliceerde normen wordt bijvoorbeeld voor de Bovenrijn en Waal een vaardiepte van 2,80 m bij de overeengekomen lage rivierstand genoemd. Voor de IJssel geldt op delen van de rivier een andere norm.
Daarnaast is voor de beroepsvaart de Minst Gepeilde Diepte (MGD) belangrijk.
De MGD geeft de laagste gemeten waterdiepte op het betreffende vaarwegvak weer.
Waarom is MGD zo belangrijk bij laagwater?
Rijkswaterstaat meet de minst gepeilde diepte op verschillende plaatsen in de rivier.
Bij laagwater gebruiken schippers deze gegevens om te bepalen welke diepgang op een traject mogelijk is en hoeveel lading kan worden meegenomen.
Daarom kan de actuele MGD voor een Nederlandse rivier in de praktijk belangrijker zijn dan alleen de plaatselijke waterstand.
Wat betekent vaardiepte in de praktijk aan boord?
Voor een schipper of kapitein is de vaardiepte één van de belangrijkste gegevens bij het bepalen van de inzetmogelijkheden van het schip.
Je kijkt onder andere naar:
- de actuele waterstanden;
- de vaardiepte of vaargeuldiepte;
- MGD waar van toepassing;
- de maatgevende pegel;
- de actuele en verwachte diepgang;
- de gewenste veiligheidsmarge;
- vaarwegberichten;
- en het ondiepste gedeelte van de gehele route.
Niet de gemiddelde diepte van de rivier bepaalt je maximale diepgang.
Het maatgevende ondiepste gedeelte van je route is uiteindelijk beslissend.
Vaardiepte is niet hetzelfde als aflaaddiepte
Ook dit onderscheid is belangrijk.
De vaardiepte hoort bij de vaarweg.
De aflaaddiepte hoort bij het schip.
De beschikbare vaardiepte vormt één van de gegevens waarmee de kapitein bepaalt hoe diep het schip voor de betreffende reis verantwoord kan worden afgeladen.
Aflaaddiepte = hoe diep je het schip voor de reis laat steken.
Praktisch samengevat
De vaardiepte is de diepte waarmee de scheepvaart op een bepaald vaartraject rekening kan houden.
Het is niet automatisch hetzelfde als de waterdiepte op iedere afzonderlijke plek.
Voor een veilige reis vergelijk je de vaardiepte met de diepgang van het schip, de actuele vaarweginformatie en een passende veiligheidsmarge.
Verder lezen
Dit artikel maakt deel uit van onze serie over waterstanden, vaardiepte en aflaaddiepte.
- Wat is waterstand?
- Wat is GLW?
- Wat is Pegelnullpunkt?
- Wat is aflaaddiepte?
- Wat is MGD?
- Waarom is Kaub maatgevend?
Bekijk ook onze vuistregels voor aflaaddiepte .
ELWIS / WSV – vaargeuldiepten op de Rijn bij GLW
ELWIS – vaargeulsituatie op de Rijn
Rijkswaterstaat – lage waterstanden en scheepvaart
Actuele waterstanden op de Rijn
Bekijk actuele Rijnwaterstanden, ontwikkelingen en prognoses op Rijnpegel.
Naar Rijnpegel.nl →
